Qısqanclıq hissi uşaqlarda təbii və normal bir emosional reaksiyadır. Xüsusilə yeni bir bacı və ya qardaş dünyaya gəldikdə, uşaqlar valideynlərinin diqqətini itirməkdən qorxaraq qısqanclıq hiss edə bilərlər. Bundan əlavə, yaşıdları arasında, məktəbdə və ya ailə daxilində də qısqanclıq halları müşahidə oluna bilər. Valideynlərin bu vəziyyətə düzgün yanaşması, uşağın həm öz emosiyalarını tanımasına, həm də sağlam şəkildə ifadə etməsinə kömək edə bilər.

1. Uşağın Hisslərini Anlamaq və Qəbul Etmək:

Uşağın qısqanclıq hissi yaşadığını qəbul etmək və onun hisslərini görməzdən gəlməmək vacibdir. “Sən qısqanclıq hiss edirsən və bu, tamamilə normaldır” kimi cümlələrlə uşağa anlayış göstərmək, onun özünü tək və yanlış hiss etməsinin qarşısını alar.

2. Bütün Uşaqlara Bərabər Diqqət Göstərmək:

Əgər ailədə bir neçə uşaq varsa, valideynlər hər bir uşağa xüsusi vaxt ayırmalıdırlar. Məsələn, böyük uşağa onun sevdiyi bir fəaliyyətlə məşğul olmaq, onunla xüsusi vaxt keçirmək, özünü dəyərli hiss etməsinə kömək edər.

3. Uşağın Müsbət Davranışlarını Tərifləmək:

Uşaq qısqanclıq səbəbilə neqativ davranışlar göstərdiyində yalnız bu hallarda diqqət çəkməsinə icazə vermək əvəzinə, onun müsbət davranışlarını tərifləmək daha doğru yanaşmadır. Məsələn, “Bacı-qardaşınla oyuncaqlarını paylaşmağın çox gözəldir!” kimi ifadələr uşağın diqqət çəkmək üçün neqativ davranışlara müraciət etməsinə mane olar.

4. Uşağa Özünəməxsus Dəyərini Hiss Etdirmək:

Uşaqların özlərini xüsusi və dəyərli hiss etmələri qısqanclıq hissinin azalmasına kömək edə bilər. Məsələn, “Sən ailəmizdə çox vacib yer tutursan və səninlə fəxr edirik” kimi cümlələrlə uşağa dəstək vermək lazımdır.

5. Müqayisələrdən Uzaq Durmaq:

Uşaqları bir-biri ilə müqayisə etmək, qısqanclıq hissini daha da gücləndirə bilər. Məsələn, “Bax, qardaşın bunu bacarır, sən niyə bacarmırsan?” kimi ifadələr uşağın özünü yetərsiz və rəqabətçi hiss etməsinə səbəb olar. Bunun əvəzinə, hər bir uşağın öz fərdi xüsusiyyətlərini və bacarıqlarını təqdir etmək daha faydalıdır.

6. Problemləri Birlikdə Həll Etmək:

Əgər uşaq qısqanclıq səbəbilə müəyyən problemlər yaşayırsa (məsələn, bacı-qardaşı ilə dalaşırsa), valideynlər problemi birgə həll etməlidirlər. “Gəlin birlikdə düşünək, bu problemi necə həll edə bilərik?” kimi yanaşmalar uşaqlarda həm problemlərin həlli bacarığını, həm də empatiyanı inkişaf etdirər.

7. Rol Modellik Etmək:

Valideynlər öz aralarında qısqanclıq və rəqabət halları nümayiş etdirməməlidirlər. Uşaqlar ətraflarında gördükləri davranışları təqlid edirlər. Məsələn, valideynlər ailə daxilində paylaşmağı, anlayış göstərməyi və dəstəkləyici olmağı nümayiş etdirməlidirlər.

8. Uşağı Başqa Fəaliyyətlərlə Məşğul Etmək:

Uşağın maraqlandığı fəaliyyətlərə yönləndirilməsi qısqanclıq hissinin azalmasına kömək edə bilər. Məsələn, rəsm çəkmək, idmanla məşğul olmaq və ya dostları ilə vaxt keçirmək uşağın diqqətini başqa yönə çevirər.

Uşaqlarda qısqanclıq hissi keçici və idarə edilə bilən bir vəziyyətdir. Valideynlərin səbirli, anlayışlı və doğru yanaşmaları sayəsində uşaqlar bu hissi idarə etməyi və sağlam münasibətlər qurmağı öyrənəcəklər. Hər bir uşağın özünəxas xüsusiyyətlərini və ehtiyaclarını nəzərə almaq, ailə daxilində sevgi və dəstəyi daim hiss etdirmək ən vacib məqamlardandır.

Zülfiyyə Abbasova

Psixoloq, psixoterapevt